Vandaag gaat het over leefwereld.


Dertig jaar geleden deed de Duitse filosoof Jurgen Habermas een manmoedige poging om onze wereld te verklaren en van daaruit beter te maken. Hij kreeg veel kritiek. Vooral, omdat hij zo idealistisch was om het begrip ‘communicatief handelen’ als leidend voor ons ‘in de wereld zijn’ te introduceren. Habermas verstaat onder communicatief handelen ‘al het handelen dat is gericht op het tot stand brengen van wederzijds begrip’. Lees voor ‘handelen’ vooral spreken, in gesprek gaan. De deelnemers aan het gesprek, schrijft de filosoof, moeten elkaar kunnen begrijpen, ze moeten waarachtige bedoelingen, ze moeten de waarheid spreken en hun normen moeten als juist worden ervaren. Wie twijfelt aan een of meer van deze ‘aanspraken’ kan overgaan tot een discussie. Daarin geldt de kracht van het betere argument. Inderdaad: een ideaalbeeld. Vergelijk dat eens met het communicatief handelen van Trump en Clinton maandagnacht. Of met de kwaliteit van ons politiek debat. Habermas ging nog een stap verder. Hij betoogde, dat het open gesprek gedragen wordt door onze ‘leefwereld’, dat is het geheel aan cultuur, instituties en persoonlijkheden waarbinnen wij functioneren en waaraan wij door ons communicatieve handelen op onze beurt weer bijdragen. Mooi! Helaas is onze leefwereld de afgelopen decennia steeds meer gekoloniseerd door de grootmachten economie en staat. Geld en macht in plaats van begrijpen en begrip. Intussen is Habermas stokoud (88) en al bijna vergeten.